Chào mừng quý vị đến với một trong những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia độc đáo của Việt Nam – lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ. Đây không chỉ là một sự kiện tâm linh quan trọng mà còn là bức tranh sống động về lịch sử, tín ngưỡng và phong tục tập quán của người dân Lạng Sơn, nơi dòng sông Kỳ Cùng chảy ngược huyền thoại. Lễ hội là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, mang đậm bản sắc văn hóa của xứ Lạng.
Lịch Sử Và Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Lễ Hội Kỳ Cùng Tả Phủ
Lạng Sơn, vùng đất biên cương hùng vĩ, nổi tiếng với dòng sông Kỳ Cùng độc đáo – dòng sông duy nhất ở miền Bắc chảy ngược. Bên bờ sông ấy, hai ngôi đền cổ kính, linh thiêng là đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ đã trở thành trung tâm của đời sống tâm linh và văn hóa. Đền Kỳ Cùng, tọa lạc bên bờ Bắc, được xây dựng từ thời Hậu Lê, ban đầu thờ Thần Giao Long (Thần sông Kỳ Cùng), sau này thờ Quan lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ, thờ Hán quận công Thân Công Tài, người đã có công lớn trong việc khai hoang, lập phố và chứng minh nỗi oan khuất cho Quan lớn Tuần Tranh.
Mối liên hệ sâu sắc giữa hai ngôi đền này đã hình thành nên lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ đặc sắc. Theo truyền thuyết, Quan lớn Tuần Tranh bị hãm hại oan khuất, được Hán quận công Thân Công Tài minh oan. Để tỏ lòng biết ơn, hàng năm vào dịp lễ hội, bát hương của Quan lớn Tuần Tranh được rước từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ để cùng dự Hội Đầu pháo và tạ ơn người đã giải oan cho mình. Sự gắn kết này không chỉ thể hiện tình cảm, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn khẳng định sự đồng điệu trong tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng.
Nghi lễ rước kiệu truyền thống từ đền Tả Phủ về đền Kỳ Cùng vào tháng Giêng
Năm 1993, đền Kỳ Cùng đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đến năm 2015, lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ vinh dự được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị to lớn của lễ hội trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam. Đây là một minh chứng sống động cho sự bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống quý báu.
Diễn Biến Nghi Lễ Và Hoạt Động Đặc Trưng Của Lễ Hội
Lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ thường diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, chia thành hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ tập trung vào các nghi thức trang trọng như lễ tế khai hội, lễ đón rước và lễ an vị, lễ tạ. Điểm nhấn là nghi lễ rước kiệu bát hương Quan lớn Tuần Tranh. Đúng vào giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, đoàn rước kiệu trang nghiêm, long trọng khởi hành từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ. Đến ngày 27 tháng Giêng, kiệu lại được rước quay về đền Kỳ Cùng, hoàn tất chu trình tâm linh.
Phần hội của lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ vô cùng sôi động với sự tham gia của đông đảo người dân thành phố Lạng Sơn và du khách thập phương. Các hoạt động văn hóa dân gian phong phú bao gồm cướp Đầu pháo, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, biểu diễn võ thuật, lễ hội ẩm thực. Bên cạnh đó, các làn điệu dân ca truyền thống như hát Sli, Lượn, Quan họ cũng được trình diễn, góp phần tạo nên không khí tưng bừng, thắm đượm bản sắc văn hóa xứ Lạng.
Đặc sắc nhất và thu hút sự chú ý của hàng ngàn người là màn tranh cướp Đầu pháo vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Truyền thuyết kể rằng, tục lệ này bắt nguồn từ thời Hán quận công Thân Công Tài, khi ông đã huy động quân dân đánh tan giặc cướp, mang lại bình yên cho dân làng. Sau chiến thắng, ông cho tổ chức hội mừng công vào dịp đầu xuân, và Hội Đầu pháo ra đời từ đó. Người dân tin rằng, ai cướp được Đầu pháo mang về nhà thờ cúng sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt, và gia đình, dòng tộc sẽ thịnh vượng trong cả năm và những năm về sau. Đây là một nghi thức mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc sâu sắc.
Màn tranh cướp Đầu pháo đặc sắc tại Lễ hội đền Kỳ Cùng – đền Tả Phủ
Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Sản Lễ Hội Kỳ Cùng Tả Phủ
Nhận thức rõ giá trị và tiềm năng to lớn của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bên bờ sông Kỳ Cùng, chính quyền và ngành Văn hóa tỉnh Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực để bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ nói riêng và các di tích khác nói chung. Các hoạt động quản lý, bảo vệ di tích được đẩy mạnh, cùng với việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực di tích, đảm bảo tính bền vững cho các công trình.
Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ đã được tham mưu và thực hiện. Nhiều di tích như đền Kỳ Cùng, đền Cửa Đông, đền Cửa Tây, đình Vằng Khắc, đền Mẫu Thoải đã được tu bổ, phục hồi, gắn liền với việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng và văn hóa tâm linh. Ví dụ, năm 2018, đền Kỳ Cùng đã được tu bổ, tôn tạo và mở rộng diện tích từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông với kinh phí gần 20 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn xã hội hóa.
Lễ hội Kỳ Cùng-Tả Phủ là điểm hẹn văn hóa xứ Lạng
Đặc biệt, từ năm 2019, ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã lồng ghép và đẩy mạnh các hoạt động trong Tuần Văn hóa – Thể thao và Du lịch. Nhiều sự kiện như tổ chức đua bè mảng gắn với lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ, trồng hoa đào tại các điểm ven sông Kỳ Cùng đã làm phong phú thêm đời sống văn hóa địa phương. Đồng thời, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đang nghiên cứu phục dựng hoặc minh họa bằng công nghệ nghi thức sứ bộ hai nước Việt Nam – Trung Quốc qua bến đá bờ sông Kỳ Cùng, nhằm tái hiện một phần lịch sử hào hùng.
Song song với việc bảo tồn di tích vật thể, công tác nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được chú trọng. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã phối hợp với các địa phương mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể như các làn điệu dân ca Then, Sli, Lượn, các điệu múa sư tử mèo, và nghề thêu, dệt truyền thống. Cụ thể, trong năm 2023, Sở đã mở 10 lớp truyền dạy các loại hình nghệ thuật và nghề thủ công này. Những hoạt động này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn tạo ra không gian giao lưu, học hỏi cho các thế hệ.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Lễ Hội Kỳ Cùng Tả Phủ
Lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ diễn ra vào thời gian nào?
Lễ hội thường diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đây là khoảng thời gian linh thiêng và sôi động, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương tham dự.
Ý nghĩa của lễ rước kiệu trong lễ hội là gì?
Lễ rước kiệu bát hương Quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ và ngược lại là nghi thức quan trọng nhất. Nó thể hiện lòng biết ơn của Quan lớn Tuần Tranh đối với Hán quận công Thân Công Tài vì đã minh oan cho ông, đồng thời là biểu tượng cho sự gắn kết tâm linh và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.
Hội Đầu pháo có ý nghĩa gì đối với người dân?
Hội Đầu pháo là một phần đặc sắc và hấp dẫn của lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ. Người dân tin rằng ai cướp được Đầu pháo trong ngày hội sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt, và gia đình, dòng tộc sẽ thịnh vượng trong cả năm và những năm về sau. Đây là một nghi thức cầu phúc, cầu lộc mang đậm tính biểu tượng.
Lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ có vai trò gì trong văn hóa tâm linh?
Lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống văn hóa và tâm linh của người dân Lạng Sơn. Nó không chỉ là nơi để bày tỏ lòng thành kính, cầu mong quốc thái dân an mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhau bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, củng cố tình đoàn kết và giới thiệu vẻ đẹp của xứ Lạng đến du khách.
Lễ hội Kỳ Cùng Tả Phủ với những nghi thức trang trọng, trò chơi dân gian đặc sắc và ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thực sự là một điểm hẹn văn hóa không thể bỏ qua tại xứ Lạng. Nó không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là nguồn mạch nuôi dưỡng tinh thần và bản sắc văn hóa cho các thế hệ tương lai. Hy vọng những thông tin này sẽ giúp quý vị hiểu rõ hơn về một nét đẹp văn hóa truyền thống. Đồ Cúng Hà Nội luôn mong muốn mang đến những kiến thức hữu ích về văn hóa cúng kính và tâm linh Việt.