Tìm hiểu về lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn, một sự kiện văn hóa tâm linh đặc sắc gắn liền với dòng sông Kỳ Cùng huyền thoại. Lễ hội này không chỉ là dịp để người dân địa phương bày tỏ lòng thành kính mà còn là cơ hội để bảo tồn và phát huy những giá trị di sản văn hóa phi vật thể của xứ Lạng, một nét đẹp tâm linh mà nhiều thế hệ gìn giữ.
Di Tích Lịch Sử Gắn Liền Với Dòng Sông Kỳ Cùng
Dòng sông Kỳ Cùng không chỉ nổi tiếng với hiện tượng chảy ngược độc đáo ở miền Bắc mà còn là nơi tọa lạc của hai ngôi đền linh thiêng: Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ. Đền Kỳ Cùng nằm ở bờ Bắc con sông, được xây dựng từ khoảng thời kỳ Hậu Lê, ban đầu thờ Thần Giao Long (thần sông Kỳ Cùng) và sau này thờ Quan lớn Tuần Tranh. Năm 1993, quần thể di tích này đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng cấp quốc gia, đánh dấu sự công nhận về giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của khu vực này.
Nghi lễ rước kiệu truyền thống từ đền Tả Phủ về đền Kỳ Cùng vào tháng Giêng năm 2024
Mối liên kết sâu sắc giữa hai đền thờ được minh chứng qua truyền thuyết về Quan lớn Tuần Tranh bị oan khuất và được Hán Quận công Thân Công Tài minh oan. Để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao này, hàng năm, trong dịp lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn, bát hương của Quan lớn Tuần Tranh được nhân dân trang trọng rước từ Đền Tả Phủ (nơi thờ Hán Quận công) sang Đền Kỳ Cùng để dự hội Đấu pháo và tạ ơn người giải oan. Sự kiện này thể hiện rõ nét sự gắn kết tâm linh bền chặt giữa hai địa điểm thiêng liêng.
Những Nghi Thức Tâm Linh Đặc Sắc Trong Lễ Hội
Lễ hội chính thức diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, bao gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ tập trung vào các nghi thức trang trọng, với điểm nhấn là lễ rước kiệu đặt bát hương lớn Quan lớn Tuần Tranh vào ngày 22, di chuyển từ Đền Kỳ Cùng sang Đền Tả Phủ, và nghi thức rước về lại Đền Kỳ Cùng vào ngày 27. Đây là những thời khắc linh thiêng, thu hút đông đảo tín đồ và du khách thập phương.
Phần hội của lễ hội mang không khí náo nhiệt hơn, bao gồm các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian phong phú, thể hiện đời sống tinh thần của cộng đồng xứ Lạng. Các trò chơi truyền thống như kéo co, cờ tướng, đẩy gậy, cùng với các hoạt động biểu diễn võ thuật, hát sli, hát lượn, và các lễ hội ẩm thực địa phương đều góp phần tạo nên không khí lễ hội sôi động, thu hút sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân thành phố Lạng Sơn và du khách phương xa.
Màn tranh cướp Đầu pháo đặc sắc tại lễ hội đền Kỳ Cùng – đền Tả Phủ năm 2024
Nghi thức được mong chờ nhất chính là màn tranh cướp Đầu pháo vào sáng ngày 27 tháng Giêng. Tương truyền, sau khi đánh tan giặc cướp, Hán Quận công Thân Công Tài đã tổ chức hội mừng chiến thắng vào dịp đầu xuân mới. Từ đó, hội Đấu pháo ra đời. Người dân tin rằng, ai giành được Đầu pháo mang về nhà trong ngày hội sẽ gặp nhiều may mắn và làm ăn phát đạt suốt cả năm. Nghi thức này không chỉ là một trò chơi mà còn là biểu tượng cho tinh thần thượng võ, đoàn kết và ước vọng về một năm mới an lành, thịnh vượng.
Bảo Tồn Giá Trị Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể
Nhận thức rõ vai trò quan trọng của hệ thống di sản văn hóa ven sông Kỳ Cùng, chính quyền tỉnh Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn. Trong những năm qua, các cấp chính quyền đã thực hiện việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quản lý và bảo vệ di tích, đồng thời tham mưu lập và thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này.
Bên cạnh đó, công tác trùng tu, phục hồi một số di tích như Đền Kỳ Cùng, Đền Cửa Đông, Đền Cửa Tây, Đình Vàng Khắc, Đền Mẫu Thoải cũng được chú trọng, gắn liền với việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa tâm linh tại các điểm di tích. Đặc biệt, từ năm 2018, diện tích đền chính Đền Kỳ Cùng đã được mở rộng từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông với nguồn kinh phí xã hội hóa gần 20 tỷ đồng, thể hiện sự quan tâm lớn của cộng đồng.
Việc bảo tồn không chỉ dừng lại ở cơ sở vật chất mà còn được đẩy mạnh thông qua các hoạt động truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã tổ chức nhiều lớp truyền dạy các làn điệu dân ca Then, Sli, Lượn, các điệu múa sư tử mèo cùng nghề thêu, dệt truyền thống cho thế hệ trẻ tại các địa bàn ven sông Kỳ Cùng. Những nỗ lực này đã góp phần làm tăng thêm vẻ đẹp và sức hấp dẫn của vùng đất giàu truyền thống văn hóa này, giúp lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn tiếp tục là điểm hẹn văn hóa quan trọng của xứ Lạng.
Các Hoạt Động Gắn Kết Cộng Đồng Và Phát Triển Du Lịch
Từ năm 2019 đến nay, nhiều hoạt động đã được lồng ghép vào Tuần Văn hóa – Thể thao và Du lịch nhằm quảng bá di sản. Các sự kiện như đua bè mảng gắn liền với lễ hội, trồng hoa đào tại các điểm ven sông Kỳ Cùng đã góp phần làm đẹp cảnh quan và thu hút du khách. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn còn đang nghiên cứu ý tưởng phục dựng hoặc minh họa bằng công nghệ nghi thức rước bộ hai nước Việt Nam – Trung Quốc qua biến đá bờ sông Kỳ Cùng, hứa hẹn mang đến những trải nghiệm mới mẻ và ý nghĩa.
Tất cả những nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản, từ việc gìn giữ các nghi thức cúng kính, các hoạt động tín ngưỡng truyền thống cho đến việc tổ chức các trò chơi dân gian, đều hướng tới mục tiêu duy trì sức sống của lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn trong đời sống đương đại. Việc gìn giữ những giá trị văn hóa này là trách nhiệm chung, và Đồ Cúng Hà Nội hy vọng những thông tin chia sẻ này sẽ giúp quý độc giả hiểu sâu hơn về ý nghĩa thiêng liêng của lễ hội này.
Các Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs) Về Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn
Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn thường được tổ chức vào thời gian nào?
Lễ hội được tổ chức định kỳ từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch hàng năm, là dịp đầu xuân mới để người dân thực hiện các nghi thức cúng tế và tham gia phần hội sôi nổi.
Mục đích chính của nghi thức rước bát hương Quan lớn Tuần Tranh giữa hai đền là gì?
Nghi thức này nhằm bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao minh oan của Hán Quận công Thân Công Tài đối với Quan lớn Tuần Tranh, thể hiện mối liên kết tâm linh và sự tôn kính giữa hai di tích.
Trò chơi nào được coi là đặc sắc nhất trong phần hội của lễ hội?
Màn tranh cướp Đầu pháo vào sáng ngày 27 tháng Giêng là hoạt động đặc sắc nhất, mang ý nghĩa cầu mong may mắn và thịnh vượng cho gia đình trong năm mới.
Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ thờ những vị thần nào?
Đền Kỳ Cùng ban đầu thờ Thần Giao Long (thần sông Kỳ Cùng), sau này thờ Quan lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ gắn liền với việc thờ Hán Quận công Thân Công Tài, người đã giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh.